Slobodna Vojvodina

piše: Miloš Podbarčanin

Njima se nisu mogla prodavati ''muda za bubrege''

I dok se mi bakćemo kojekakvim šarlatanima, ''prodavcima magle'' i ''mudima za bubrege'', od Nenada Čanka do Amfilohija Radovića - takvi ne bi prošli kod braće Ruvarac, da su ovi kojim slučajem živi.
Daleko ispred svog vremena, ovi, zaista retki vizionari i promoteri Istine na ovim prostorima - braća Ruvarac su zbog svega i u 19 veku bili proglašavani za ''vešce'' i ''izdajnike srBstva''.
A samo iz razloga što su im Istina i Pravda bili preči od bilo kakvog ''nacionalnog zanosa'', mitomanije - pa i laži; skovanih u cilju izdizanja i indoktrinacije Srba.
Rođeni i stasali na prostorima evropske Vojvodine, u Sremskoj Mitrovici - u porodici sveštenika, braća Ruvarac su tipični predstavnici svog kulturnog podneblja i doba - edukovani i liberalni, savremenih shvatanja i misli; oslobođeni okova dogme, zaostalosti i primitivizma; toliko prijemčivih večito kaskajućem ''jugu''.
Najznačajniji među njima, bio je utemeljitelj kritičke metode i istorijskog istraživanja - Ilarion Ruvarac.
Poznat po tome što je prosto razbucao tzv. ''srpske istorijske romantičare i šamane''; razotkrivajući istorijsku istinu - i o Vuku Brankoviću, i o knezu Lazaru Hrebeljanoviću, nikad postojećim masakrima u Njegoševom ''Gorskom Vijencu'', stvarnim pozadinama svih narodnih pesama i legendi, lažnom grofu Đurađu Brankoviću iz Temišvara...

Ilarion vaistinu nije zaobilazio ni štedeo bilo koga; čak i crkvu u kojoj je služio - zbog čega su ga često gurali ''pod tepih''; davali mu mesta - i arhimandrita Grgetečkog manastira - vladike Temišvara; no, ovaj je to odbio - vrativši se u manastir - i nastavivši sa svojim radovima.
Dolazio je u sukob sa mnogima - od glavnog branitelja srpske istoričarske dogmatike, Pante Srećkovića - do samog patrijarha Germana Anđelića; radi čega je i izgubio mesto rektora Karlovačke Bogoslovije.
A školovao se - od Slankamena i Banovaca - preko Karlovaca - do Beča; gde je studirao paralelno - i Prava i Istoriju; postao sledbenik metode učenja tada čuvenog istoričara, Leopolda Von Rankea.
Ilarion je, kao uostalom i njegova braća, govorio nekoliko svetskih jezika:
Nemački, Mađarski, Latinski, Starogrčki, Italijanski i Rumunski.
Nakon svršenih studija, vraća se u Karlovce, gde završava Teologiju i zamonašuje se u Krušedolu, 1861 godine.
Liberalnog učenja i shvatanja - nije uvek nailazio na simpatije - posebno ne u konzervativnim krugovima; kako crkvenim, tako i svetovnim. Ipak, zbog stepena njegovog obrazovanja - bio je čak angažovan da bude na čelu komisije za ispitivanje stepena edukacije u Srba u tadašnjoj Austro-Ugarskoj, 1880; kada mu je i stigla ponuda za mesto vladike. Samo, ne da bi ga se unapredilo, već sklonilo i primirilo.
Ilarion je, i pored svih kritika, podmetanja, kleveta i etiketiranja - ostao dosledan i istrajan, nepokolebljiv u svom reformatorskom poletu; radi čega je do kraja i uspeo.
Njegove najveće pobede nad zatucanim konzervativcima tog doba (* danas ih zovemo talibanima) su - razbijanje tradicionalnog kosovskog mita - ''mučeničkom stradanju srpskih vitezova (mnogih izmišljenih - kao ''braća Jugovići'') - da bitka nije bila izgubljena radi izdaje - već da je srpska vojska bila poražena; da je Crna Gora ipak bila pod Turcima u 16 i 17 veku - kao i da je grof Đorđe Branković iz Temišvara - izmislio svoje poreklo i kupio titulu i priznanje od tamošnjeg vladike.
Umro je u manastiru Grgetegu, u Sremu - 1905 godine.
Ni njegov mlađi brat Dimitrije nije bio ništa manje ratoboran od svog starijeg brata.
Takođe sveštenik i istoričar - bavio se skupljanjem istorijske građe i polemikom sa bandoglavim zatucanicima.
Celu seriju tekstova, pod naslovom ''Dole obrazinu!'', posvetio je kritici crkvenih dogmatika i velikodostojnika - što mu je donelo veliki broj neprijatelja.
Kao ni Ilarion, ni on nije mario.
Napadao je i Svetozara Miletića - njegove stavove.
Najzaslužniji je za objavljivanje radova o prvom srpskom istoričaru, Zahariju Orfelinu - kao i o Hristoforu Žefaroviću, malo poznatom srpskom bakrorescu i živopiscu; obojici stasalim i aktivnim na prostorima Vojvodine.
Napisao je monografije o Krušedolu, Beočinu i Feneku; čuveno delo o Temišvarskom saboru iz 1790 godine - koji je otkrivao i malo poznate, zakulisane radnje i dešavanja.
Za života je objavio preko 1000 različitih radova i bibliografskih jedinica.
Živeo je krajnje skromno i asketski celog svog života; da bi na kraju skončao samoubistvom, 1931 godine u svojoj manastirskoj ćeliji.
Najmlađi brat, Kosta - bio je talentovani pesnik i pozorišni umetnik; umro je mlad, najverovatnije od posledica gladi - u Pešti; gde je i studirao - u svojoj 27 godini.
Naravno, kako to već biva - Srbija ovakve umne i poštene glave zaboravlja; nerado ih beleži i citira.
Upravo kako im nikad nisu ni odgovarili - ni Dositej Obradović, ''u njegovim belim čarapama, lakovanim cipelama i evropskoj odeždi'' - stranih manira i znanja; ni Sterija Popović - koji je prečanski naivno pohrlio u pomoć ''braći'' - da bi posle bežao od istih ''glavom bez obzira''; umirući od srama u rodnom Vršcu.
Nikad Srbija nije mogla da prihvati nikog - i ništa - što je moglo da je zaseni; ugrozi ego i umišljenost - postavi na mesto kojoj joj pripada.
U čemu je Vojvodina navek prednjačila - iz koje je Srbija crpla korist; uzvraćajući jedino Mržnjom i Zavisti - Pakošću i Ljubomorom.